Synagoge Winsum

Stichting Behoud Synagoge Winsum

Isaac Jonathan van Berg

Isaac Jonathan van Berg was handelaar in kleinvee. Een paar jaar terug kregen we een foto van hem, bewaard door een familie uit Baflo. Een slanke man van tegen de veertig jaar staat geposeerd in een fotostudio. De foto zal rond 1920 genomen zijn. Isaac van Berg was een echte Winsumer. Niet alleen hij, maar ook zijn vader, zijn grootvader en zelfs zijn overgrootvader waren in Winsum geboren. Vier generaties leefden hier en verdienden hun brood met veehandel, gecombineerd met het slagersvak. De eerste generaties van Berg waren godsdienstig. Zijn Betovergrootvader Izaäk was als eerste jood met zijn gezin in Winsum komen wonen. Hij was een der stichters van de Joodse Gemeente Obergum. Ook de volgende generaties leverden bestuursleden voor de kleine joodse gemeente. Ze zullen ter kerke gegaan zijn in de huissynagoge in de Westerstraat en later in de synagoge in de Schoolstraat. Zo was Isaac’s vader Haiman geruime tijd rebbe, zeg maar voorganger van de joodse kerk. Toen woonde de familie in de Havenstraat.

isaac_jonathan_van_bergIsaac trouwde toen hij 37 jaar was met Johanna van Gelder uit Groningen. Ze kregen een dochtertje Frederica. Rika noemde ze haar. In 1931 strandde het huwelijk en verhuisden moeder en haar zesjarig dochtertje naar Groningen. Isaac bleef alleen achter en ging in de kost bij caféhouder Haverkamp, in de Havenstraat, die met de NSB sympathiseerde.

De oorlog veranderde alles. In oktober 1940 mochten joden geen handel meer drijven. Isaac van Berg werd door deze maatregel brodeloos. Inmiddels was de NSB zich gaan roeren en de kostbaas, caféhouder Haverkamp, kon zich niet meer permitteren een jood als kostganger te hebben. Isaac van Berg werd feitelijk op straat gezet.

Hij vond een kosthuis en ging in de kost in de Molenstraat. In september 1941 kon hij ook daar niet blijven, omdat hotels en pensions verboden gebied voor joden werden verklaard. Hij kreeg onderdak bij de joodse man Jozef Garson in de Nieuwstraat. Men zag ze veel wandelen om de tijd te verdrijven. Twee oude mannen van rond de zestig.

Mannen tussen 15 en 60 jaar moesten in juli 1942 naar een werkkamp. Uit een paar gegevens blijkt dat Isaac van Berg, toen 57 jaar, met een andere dorpsgenoot Comprecht de Vries, 55 jaar, uit de Westerstraat naar een werkkamp is gegaan. Bij de herinneringen, die we verzameld hebben, wordt hiervan geen melding gemaakt. We weten noch de naam noch de plaats van het werkkamp of werkkampen. Het duidt erop, dat de joodse mensen toen contact met andere dorpelingen hebben vermeden. In de nacht van 2 op 3 oktober werden de werkkampen ontruimd en gingen 5000 joodse mannen naar Westerbork.

Isaac van Berg werd vanuit Westerbork twee weken later op 19 oktober 1942 naar Auschwitz gedeporteerd. Zo’n transport, meestal in veewagens, duurde drie dagen. In Auschwitz aangekomen werden de jongeren, ouderen en zwakkeren geselecteerd voor de gaskamer. Isaac van de Berg werd geselecteerd. Zijn overlijdensdatum is 22 oktober 1942. In het boek ‘In Memoriam’ staat ook de naam van zijn dochter Frederica vermeld. Zijn dochter werd drie dagen eerder in Auschwitz omgebracht.

Synagoge Winsum © 2013 by NLvdW Frontier Theme